Türkiye nini tahıl ambarı Konya Ovası ölüyor.Yağışların azalması,aşırı sıcaklık ve bilinçsiz su tüketimi nedeniyle ovada büyük bir çevre felaketi yaşanıyor.Göller ve akarsular kuruyor,yer altı suları azalıyor.Barajlarda da su kalmadı.Son 10 yıldır su seviyesi yılda 1 metre düşüyor..Dünya çevre ajansı
2000 yılı verilerine dayanarak yaptığı araştırmada 2070 yılında Avrupa’da çölleşecek bölgelerin bir haritasını çıkarmış.Kırmızı noktalar çölleşecek alanlarını gösteriyor.Maalesef Konya Havzası birinci sırada yer
alıyor..Daha sonraki aşamada çölleşme Karapınar,Nevşehir ve Kayseri’ye kadar uzanıyor.Bu araştırma  nehir sularının yıllık ortalama debilerinden yola çıkılarak yapılmış.Ancak Konya ovası bugün ,2000 li yılların çok gerisinde.Kuraklık beklenen den erken geldi,akarsu debileri iyice düştü,göller kurudu,su rezervleri tükendi,yer altı suları ikinci üçüncü katmanlara kadar geriledi.

Konya Havzası ölüyor..

İşte Konya Havzası..Bir zamanlar göl olan havza bugün çölleşmeye doğru gidiyor..Toros Dağları’ndan gelen sular yer altı nehirlerini besliyor.Su rahatlıkla geçebildiği akifer denilen boşluklarda ilerliyor..10-15 yıl önce bölge birinci akiferden besleniyordu.Bugün yer altı sularının aşırı kullanımı,kaçak kuyular ve kuraklık nedeniyle artık ikinci hatta üçüncü akiferler kullanılmaya başlandı.Bundan sonrası yok.Su çeken kuyuların boruları nerdeyse tabana ulaştı.Eskiden 8 metreden su çekilirken Dsi’nin son açtığı kuyular 300 metreyi buldu.
En kötü senaryo bile gerçeklemek üzere.Yer altı sularının 5-6 metre daha düşmesi halinde Tuz Gölü’nden Konya Ovası’na doğruda ters akım oluşacak.Bugüne kadar akiferler tarafından beslenen Tuz Gölü ,akiferlerin kuruması ile onların açtığı yoldan Konya Havzasının altına sızmaya başlayacak.Bu da Tuz Gölü çevresindeki verimli arazilerin yok olması demek.

• Yrd.Doç.Dr.Gülay Göçmez
  S.Ü Jeoloji Böl.Öğr Üyesi “Şimdi yer altı su seviyesi bundan yıllar önce tuz gölüne doğruydu,şuanda da güneyden kuzeye doğru ,yani tuz gölüne akıyor.Yeraltı su seviyesinin düşmesi sonucunda tuz gölünden ovaya doğru tuzlusu akımı başlayacak, yani bir giriş olacak.Bu da Tuz Gölü ve çevresindeki tarımsal alanların çoraklaşmasına demek.Şuanda Konya’da içmem suyu 300 metreden alınıyor,tuz gölünün derinliği 10 metre,yani tuz gölü su aldığımız yer altı suyuna göre daha üstte..Bu durum gerçekleşiyor ama tarımsal alanda..Aşırı çekim ,bilinçsiz sulama, çölleşmeye doğru götürüyor götürüyor.”

Tuz Gölü'ü ovaya akacak

Konya ili 1095 metrede,Tuz Gölü ise 900 metrede yer alıyor.300 metreden su çekilmesi tuz gölünün seviyesinin altına  inildiğinin bir göstergesi..Bilim adamların konuşuyor ama köylü bildiğini okuyor.Atadan gördüğü tarım yöntemlerini uyguluyor.Türkiye’nin belli bir tarım politikası olmadığı için isteyen istediği yere istediği bitkiyi ekiyor.Hala bölgede buğdaya göre 6 kat daha fazla su isteyen şekerkamışı gibi bitkiler ekiliyor,vahşi sulama yöntemleri kullanılıyor,kaçak kuyular açılıyor..İşin ilginç yanı köylü olanların farkında.

• Köylü 1 /Hotamış Köyü “ Şuanda yonca,ayçiçeği,bezelye, yonca ekebiliriz.Pancardan daha az su isteyen ürünlere geçebiliriz .Ama pancarın desteği çok güzel.”
• Köylü 2 /Hotamış Köyü “Yer altı suyumuz kesildi.Kuşlar gitti.Sulama yapamıyoruz,pancar ekemiyoruz ,yer altı suları tabana gitti..Burada sazlık vardı, kamışlık vardı..Ördek yumurta yapıyor biz toplardık.Çok güzel iklim vardı.Yaşantı vardı.”
• Köylü 3/Aşağıçumra “Rahmet yağmıyor.Sular çekildi.
• Köylü 4/Aşağıçumra “Bilinçsiz sulamadan dolayı  rolümüz vardır ama çaresiziz ne yapalım”
• Şaban Güven
  Aşağı Çumra Sulama Koop Bşk  “Ne getirirsen getir çiftçi pancar ekecek,niye hazarı hazır,parasının ödeneceği gün belli,verilen avans belli,her şeyi belli,Çiftçi riske girmez.Zaten çiftçi deneye deneyi
   usandı.Bundan vazgeçmez.

23 bin kaçak kuyu
Konya Havzasında 48 bin kuyu bulunuyor.Bunların 23 bini kaçak kuyular.Ovada tarım arazileri belli.Ancak herkes verimli verimsiz boş bulduğu yeri ekmeye başladı.Ne para getiriyorsa onu ekiyor.Suya,elektriğe para vermiyor.Devletten mazot,tohum,gübre desteği alıyor.Herşey bedava olunca kaynakları hoyratça kullanıyor.İşte çarpıcı bir örnek.Bu arazide yasal bir kuyu var.Ancak arazi sahibi suya para vermediği için yaklaşık 10 hektarlık bir araziyi yağmurlu havada bilinçsizce sulanıyor.Borular buz tutmuş.Ama nafile ,buzlar kırılıyor sulamaya devam ediliyor.

•  Güven “Bu havada tarla sulanır mı ?
• Köylü /Yarma Köyü “Beyim biz işçiyiz sula derler sularız sulama derler sulamayız.Uzun zamadır rahmet yağmıyordu.Suladık yağmaya başladı.”
• Güven “Ama tarla buz tutmuş.Ekinleri mi tohumları mı donduruyorsunuz ?
• Köylü / Yarma Köyü  “Biraz öyle oldu.Aslında damıtma yapmamız lazım ama ağanın gücü yetmiyor.Damıtma çok pahalı.Su da kalmadı.Ne yapacağız bilmiyoruz.”

Bu manzara durumun ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.Köylü hep destek bekliyor.Tabii ki destek verilmeli .Bu arazi sahibi  suya para vermiyor.Bunun yanı sıra gübre,mazot,tohum desteği  alıyor.Ama ortada kendisini göremiyoruz.Çünkü kendisi işveren olmuş,işci çalıştırıyor.İşci çalıştırıyor ama yapılan işi de kontrol etmiyor.Sonuçta milli servet boşa akıp gidiyor.Bir başka köylünün su hakkını vahşice kullanıyor, geleceği düşünmeden..Bu arazilerin yakınında küçük yaylalar var.Bu yaylarda yaşayan insanlar suyu sadece hayvanların ihtiyacı için kullanıyor.Yani içme suyu olarak. Sorumsuzca boş akıtılan sular nedeniyle onlar da zor durumda.

• Döndü Teyze /
  Meke Gölü   “Su kalmadı.Biz sadece hayvanların içeceği için kullanıyorduk.Böyle giderse şehre göç edeceğiz,şehirde yaşamak zor ama ne yapalım başka çaresi yok.

Çıralı Obruğu

Yer altı sularının azaldığını  gösteren önemli örneklerden biri obruklar.Konya Havzasında 100 yakın obruk var. Volkanik gazlar ve yer altı sularının kireç taşını eritmesi sonucu toprak altında büyük Mağaralar oluşuyor.Bu mağaralar zamanla çökerek obrukları meydana getiriyor.. Yer altı sularının çekilmesi nedeniyle sayıları hızla artıyor.Bu obrukların bir kısmının içi su dolu.Obrukların içindeki su ,aynı zamanda yer altı su seviyesini de gösteriyor.Yeraltı sularının çekilmesi nedeniyle Türkiye’nin en büyük ovası delik deşik   hale   geldi..Karapınar’da bulunan Çıralı Obruğu ,obrukların en büyüğü.

• Dr.Göçmez “Son zamanlarda My barajında,içeri Çumra’da ve en 2005 de Kurtbasan yaylada oluştu.Yeraltı suyu düştükçe bu mağaralar derinleşiyor, yağışlardan ve aşırı sulama sonucunda doygunlaşarak çöküyor..Çıralı’nın durumuna bakarsak son yağışlar etkilememiş.Gittikçe düşmüş.Tabana kadar yaklaşmış.Yok olma seviyesinde.Bu durum havzanın durumun gösteriyor.”
   

Manzaraya yakından bakmak için, kaygan bir patikadan obruğun içine doğru  iniyoruz.Her an yukarıdan bir şey yuvarlanabilir kaygısıyla obruk duvarlarına yakın yürüyoruz.
Obruğun içindeki mağaralar aslında çökme öncesi oluşan  gözenekler.Bu gözeneklerin çoğalması sonucu  üst katman aşağıya doğru çökmüş.Obruğun tabanı hala su dolu.Obruk gölünün derinliği 120 metre iken bugün 30 metreye kadar gerilemiş.Bir zamanlar balık bile bulunan gölde sadece güvercinler kanat çırpıyor.
Çıralı Obruğunun üstünde yer alan ,obruk çukuruna 100 metre uzaklıktaki çıralı köyü’ne gidiyoruz..Köy eski bir çökme alanı içinde yer alıyor.Yani iç içe 2 çökme olmuş.Çok temiz güzel bir köy.Köyde sesiz sakin bir yaşam var.Ancak bu sessizlik her an bozulabilir.Köyün yakınından geçen fay hattı çökme riskini arttırıyor.Karapınar’a yakın Çoban Obruğu bir gecede ansızın oluşmuş.İçine bir çoban düştüğü için adı Çoban Obruğu olarak anılıyor.Çoban sağ kurtulmuş.Ama obruğu görünce, onun oradan nasıl sağ çıktığını akılımız almadı.
Manzara çok ürkütücü.Yer altı suları çekildikçe bu obrukların sayısı da giderek artacak…Bir çobanla karşılaşıyoruz.Aslında bölge halkı tehlikenin farkında.Bize kalırsa farkında olmayan ,geniş toprak sahipleri.

• Çoban /Çıralı Köyü “Su kalmadı.Aslında çalışan kuyular dursa iş düzelir.Bir adam 500 hektar suluyor.Kahvede zaman zaman bu konuyu konuşmak istiyoruz ,ama kalender zengine laf yetiştiremez.Buralar da böyle..”

Çıralı'da Roma eserleri
Aslında bölgede herkes tehlikenin farkında ama son damla kuruyana kadar kimsenin durmaya niyeti yok. Bu arada Çıralı Köyünde ilginç bir görüntü ile karşı karşıya kalıyoruz.Ağılları çeviren taşların büyüklüğü ve kesim şekli dikkatimizi çekiyor.Taşların üzerinde kadeh çizimleri var.Büyük olasılıkla Roma döneminden kalma.Bazı evlerin duvarında salkım üzüm yontmalarına rastlıyoruz.Bu da bölgede şarapçılık yapıldığını gösteriyor.Çıralı Köy’ü bir müze görünümünde.Her evin duvarında mutlaka roma eseri bulunuyor.
    
Dünyanın nazar boncuğu

Susuzluğun bir önemli göstergesi de dünyanın ender göllerinden biri olan Meke Karater Gölü.Karapınar’a 8 kilometre uzaklıktaki göl volkanik çifti patlamayla  oluşmuş.İlk patlamada  çukur,ikinci patlamada da krater tepesi meydana gelmiş.Krater tepesi 70 metre yükseklikte.Gölün derinliği ise 12 metre..Panaromik görüntüsü,jeolojik yapısı ve içinde barındırdığı kuş türleri ile bir tabiat harikası.Ama susuzluk bu tabiat harikasını da yok etmiş…

• Dr.Göçmez “Yer altında beslendiği için su çekilmiş..Ben 2 yıl önce gelmiştim.Daha dolu olacağın düşünmüştüm..Tamamen kuruması Konya nın çölleşmeye başladığını gösterir”

Bugün Meke Krater gölü içinde rahatlıkla yürüyebilirsiniz.Yetkililer Mavi Tünel Projesi ile ovaya Göksu ırmağından su getirmeyi planlıyor.Projenin ihalesi yapıldı.2011 yılında tamamlanacak proje ile yılda 414 milyon metreküp su getirilecek.Ancak orada garip bir durum var.Konya Havzası’nın yıllık ortalama ihtiyacı 1 milyar metreküp.Ancak kullanılan su miktarı 1 milyar 400 metreküp.Yani 400 metreküplük bir israf var.Eğer tasarruf edilirse aslında projeye de gerek kalmıyor..

Sonuç
Sonuçta Ovaya su getirmekte çözüm değil. Bir an önce kaçak kuyular kapatılmalı,şekerpancarı gibi bol su isteyen ürünlerden vazgeçilmeli,damla sulama vahşi sulama yerine yerini almalı, köylü kendi hakkını sorumsuzca kullanan komşusunu uyarmalı.
Eğer bunlar yapılmazsa 10-15 yıl içinde Konya Ovasından büyük göç hareketlerinin oluşması kaçınılmaz hale gelecek.Türkiye en büyük tahıl ambarını kaybedecek.

Yazıcı Dostu

Arkadaşına Gönder

Yorum Yaz

Foto Galeri